“Niezniszczalny”

Oliwier Gorgoń

Kreml reklamuje RS-28 Sarmat jako broń nie do powstrzymania. Przez większość swojej historii ten potężny pocisk międzykontynentalny po prostu nie chciał latać.

Wiosną 2018 roku Władimir Putin pokazał światu animację, na której potężny pocisk przelatuje nad biegunem i spada gdzieś w okolicach Florydy. Tak zachodnia opinia publiczna po raz pierwszy usłyszała o RS-28 Sarmat, broni reklamowanej przez Kreml jako niezniszczalna i zdolna ominąć każdą obronę przeciwrakietową. Kilka lat później ten sam pocisk stał się jednak symbolem czegoś zupełnie innego, czyli przepaści między rosyjską propagandą a rosyjską inżynierią.

Sarmat, w kodzie NATO oznaczony jako SS-29, a w mediach ochrzczony mianem Satan II, to ciężki pocisk międzykontynentalny. W praktyce jest to wielka, ważąca ponad dwieście ton rakieta na paliwo ciekłe, ukryta w betonowym silosie, zdolna przenieść ładunek jądrowy na drugi koniec świata, na odległość kilkunastu tysięcy kilometrów. Ma zastąpić leciwego sowieckiego poprzednika, pocisk R-36M2 Wojewoda, znany na Zachodzie po prostu jako Satan. Jego ładunek, a właściwie zestaw nawet kilkunastu niezależnie naprowadzanych głowic albo hipersonicznych pojazdów szybujących Awangard, wystarczyłby, by zniszczyć duże miasto wraz z okolicami. To właśnie ta skala sprawia, że Sarmat tak dobrze nadaje się na bohatera politycznych przemówień.

Konstruktorzy wybrali dla niego paliwo ciekłe, a nie stałe, którego używa większość nowoczesnych pocisków. Dzięki temu Sarmat udźwignie znacznie cięższy ładunek. Cena jest jednak wysoka, ponieważ pocisk na paliwo ciekłe jest bardziej skomplikowany, trudniejszy w utrzymaniu i dłużej trzeba go przygotowywać do startu. A im bardziej złożona maszyna, tym więcej rzeczy może pójść nie tak. I właśnie w tym miejscu zaczyna się prawdziwa historia Sarmata.

Na papierze pocisk wygląda groźnie, w rzeczywistości jednak przez lata nie chciał latać. Pierwszy w pełni udany test odbył się w kwietniu 2022 roku i przez długi czas pozostał jedynym. Kolejna próba, w lutym 2023 roku, zakończyła się porażką. Co znamienne, doszło do niej zaledwie dwa dni przed wizytą prezydenta Stanów Zjednoczonych w Kijowie, więc miała być pokazem siły, a okazała się cichą kompromitacją, którą potwierdziła strona amerykańska. Najgłośniejszy był jednak wrzesień 2024 roku. Test na kosmodromie w Plesiecku zakończył się eksplozją tak potężną, że późniejsze zdjęcia satelitarne pokazały ogromny krater o średnicy około sześćdziesięciu metrów w miejscu, gdzie wcześniej stała wyrzutnia. Wokół widać było ślady pożaru lasu. Po raz pierwszy niepowodzenie Sarmata mogli zobaczyć na własne oczy niezależni analitycy, korzystający z ogólnodostępnych obrazów satelitarnych. W listopadzie 2025 roku scenariusz się powtórzył, a tym razem kamera uchwyciła, jak pocisk wystrzelony w rejonie Jasnego traci ciąg i spada nieopodal wyrzutni. Dopiero w maju 2026 roku Rosjanie zaliczyli drugi potwierdzony sukces w całej historii programu.

Żeby docenić skalę tych kłopotów, warto sięgnąć po proste porównanie. Wspomniany poprzednik Sarmata, pocisk R-36M2, przeszedł dwadzieścia udanych prób, zanim wpuszczono go do służby. Dwa udane starty w cztery lata to wynik, który w czasach radzieckich nie pozwoliłby żadnej broni strategicznej wejść do uzbrojenia. A mimo to Sarmat został oficjalnie postawiony, jak to ujęto, na dyżurze bojowym już we wrześniu 2023 roku, czyli w chwili, gdy miał na koncie tylko jeden udany lot.

Pozostaje pytanie, skąd biorą się wszystkie te awarie. W tym miejscu pojawia się zagadka, na którą zwracają uwagę eksperci brytyjskiego ośrodka RUSI. Silnik Sarmata wywodzi się bowiem ze sprawdzonej, niezawodnej konstrukcji używanej w starym Wojewodzie, a samo paliwo nie jest szczególnie kapryśne, więc teoretycznie wszystko powinno działać. Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie jest takie, że problemem są nowe rozwiązania, które miały skrócić tak zwaną fazę aktywną lotu, czyli ten początkowy moment, gdy pracują silniki, a pocisk jest najłatwiejszy do wykrycia i przechwycenia. Im krótsza ta faza, tym trudniej Sarmata zestrzelić, ale tym bardziej skomplikowana i delikatna musi być jego konstrukcja. Do tego dochodzi czynnik, o którym mówi się najczęściej, gdy patrzy się na rosyjski przemysł zbrojeniowy w szerszej skali, czyli brak rąk do pracy i kompetencji. RUSI wskazuje na niedobory kadrowe w zakładach produkujących napęd pocisku. Analitycy związani z Fundacją imienia Kazimierza Pułaskiego idą o krok dalej i łączą kolejne usterki, takie jak wadliwe czujniki przyspieszenia, awaryjne wyłączenia silnika czy przestarzałe paliwo, z postępującym uwiądem rosyjskiego przemysłu rakiet strategicznych. Wymowny jest przy tym pewien szczegół, ponieważ tuż przed udanym startem z maja 2026 roku miało dojść do zatrzymania dyrektora zakładu produkującego pocisk pod zarzutem defraudacji, choć informacji tej nie potwierdzono oficjalnie.

Najciekawsza w całej tej historii nie jest jednak sama seria awarii, lecz przepaść między tym, co mówi Kreml, a tym, co naprawdę stoi w silosach. Sekwencja deklaracji jest niemal komiczna. We wrześniu 2023 roku ogłoszono dyżur bojowy. W lutym 2024 roku Putin zapowiadał dostawy pierwszych seryjnych egzemplarzy. Jesienią 2025 roku mówił już o dyżurze doświadczalnym w tym roku i pełnym w następnym. Tymczasem amerykańscy badacze z Federacji Amerykańskich Naukowców ustalili, że do wiosny 2025 roku Rosjanie zdążyli zmodernizować zaledwie kilka silosów w rejonie Użuru, a i tych nie załadowali jeszcze pociskami. Pavel Podvig, jeden z najlepszych na świecie znawców rosyjskich sił strategicznych, ocenia, że pierwszy dywizjon, prawdopodobnie z dwiema rakietami, może wejść do służby najwcześniej pod koniec 2026 roku. Kluczowa jest tu zresztą sama terminologia, ponieważ dyżur doświadczalny to dawna, sowiecka jeszcze praktyka przekazywania broni wojsku w sytuacji, gdy konstruktorzy wciąż nad nią pracują. Mówiąc wprost, nie jest to to samo co realna gotowość bojowa.

Z tej historii płynie dla nas kilka wniosków. Po pierwsze, rosyjski arsenał rośnie wolniej, niż chciałby to przedstawiać Kreml, a opóźnienia zmuszają Moskwę do utrzymywania w służbie wysłużonych pocisków Wojewoda znacznie dłużej, niż pierwotnie zakładano. Po drugie, dzieje się to w wyjątkowo niesprzyjającym momencie dla kontroli zbrojeń. Układ New START, ostatni wielki traktat ograniczający arsenały Rosji i Stanów Zjednoczonych, wygasł na początku 2026 roku, a Rosja zawiesiła w nim udział już trzy lata wcześniej. Powstała w ten sposób pustka, której nie wypełnia żadne porozumienie, zwłaszcza w odniesieniu do zupełnie nowych rodzajów broni. Po trzecie, z polskiej perspektywy warto zachować chłodną głowę. Sarmat to przede wszystkim narzędzie odstraszania wymierzone w terytorium Stanów Zjednoczonych, a nie broń, którą Rosja miałaby uderzyć we wschodnią flankę NATO. Jego techniczne kłopoty nie oznaczają również, że rosyjskie odstraszanie przestało działać, ponieważ opiera się ono na całym wachlarzu sprawniejszych systemów, od pocisków Jars, przez Awangard, po najsprawniejszy komponent morski.

Sarmat zapewne kiedyś wejdzie do służby, bo Rosja zainwestowała w niego zbyt wiele prestiżu, by teraz się wycofać. Jego dotychczasowa historia uczy nas jednak czegoś ważnego o tym, jak czytać doniesienia o rosyjskiej broni. Słowo operacyjny w ustach Kremla coraz częściej znaczy nie tyle udowodniony w locie, ile ogłoszony w odpowiednim momencie politycznym. Dla każdego, kto chce zrozumieć rzeczywisty układ sił, płynie stąd prosta nauka. Zamiast wierzyć w efektowne animacje i komunikaty, lepiej cierpliwie patrzeć na zdjęcia satelitarne i twarde dane, bo to one, a nie przemówienia, pokazują, co naprawdę kryją rosyjskie silosy.

Artykuł nie został jeszcze oceniony.

Oceń artykuł: