Kazachstan

24.02.2019

Konflikt o wodę kluczowym problemem bezpieczeństwa energetycznego w Azji Centralnej

Szymon Wiśniewski

Azja Centralna jest regionem o dużym znaczeniu strategicznym. Decyduje o tym zarówno jej korzystne położenie geograficzne, które przez wieki stanowiło ważny element łańcucha transportowego łączącego Chiny z Bliskim Wschodem i Europą, jak również bogactwo zasobów naturalnych, w szczególności zasobów wodnych rzek Amu-darii i Syr-darii, ropy naftowej na terenie Kazachstanu, a także gazu ziemnego w Turkmenistanie. 

Jednakże poza korzyściami wynikającymi z tego faktu, pojawiają się także niebezpieczeństwa i konflikty, jak ten - trwający już blisko trzydzieści lat - o wodę.

Zarys historyczny problemu

Po rozpadzie ZSRR jednym z kluczowych problemów państw Azji Centralnej stał się dostęp do wód. Przede wszystkim dotyczył on dystrybucji zasobów rzek transgranicznych pomiędzy poszczególnymi krajami regionu. Większość wody wykorzystywanej w regionie pochodzi z dwóch rzek, które skupiają 90% zasobów słodkiej wody w regionie, tj. Syr-darii i Amu-darii. Posiadają one swoje źródła w górach Pamir i Tienszan. Pierwsza z nich płynie z Kirgistanu przez Tadżykistan do Uzbekistanu i Kazachstanu. Druga natomiast przepływa przez terytorium Tadżykistanu, Uzbekistanu i Turkmenistanu. Zasoby wodne Syr-darii (średni roczny przepływ jest równy 37 km³), rozkładają się w następujący sposób: 74% znajduje się w posiadaniu Kirgistanu, 14% Uzbekistanu, 9% Kazachstanu i 3% Tadżykistanu. Ponad 80% Amudarii, (średni roczny przepływ wynosi 78 km³), jest ulokowane w Tadżykistanie, 6% w Uzbekistanie, 2,4% w Kirgistanie, 3,5% w Turkmenistanie i 7,9% w Afganistanie.

W czasach, gdy Azja Centralna znajdowała się pod panowaniem ZSRR wymiana surowców odbywała się zasadach barterowych. Państwa wyposażone w surowce energetyczne tj. Kazachstan, Turkmenistan i Uzbekistan w zamian za wodę dostarczały Kirgistanowii Tadżykistanowi ropę naftową i gaz ziemny. Rozpad ZSSR spowodował zniszczenie tego systemu, co z kolei doprowadziło do wzajemnych roszczeń państw. Radziecka organizacja wymiany surowców miała na celu zrównoważony rozwój gospodarczy wszystkich pięciu republik środkowoazjatyckich i osiągnięcie jak największych korzyści.

Nowe warunki polityczne sprawiły, że państwa zostały zmuszone wszelkimi dostępnymi sposobami szukać środków na uzupełnienie państwowych budżetów. Elity polityczne w krajach Azji Centralnej chcąc utrzymać swoją władzę oparły ideologię państwową na etnicznych egoizmach. W związku z tym interesy państw górnego biegu rzek były sprzeczne z interesami państw dolnego, co doprowadziło do antagonizowania stosunków międzypaństwowych w regionie.

Próba regulacji problemu

Po uzyskaniu niepodległości przed państwami Azji Centralnej wyrósł problem regulacji zarządzania zasobami wodnymi rzek transgranicznych. Kraje początkowo starały się wykorzystać doświadczenie zgromadzone w okresie Związku Radzieckiego. Najważniejszym krokiem było przyjęcie Deklaracji Taszkienckiej w październiku 1991 roku, która stała się punktem wyjścia procesu negocjacyjnego między państwami Azji Środkowej w korzystaniu z zasobów wodnych rzek. Dokument mówił o wspólnym korzystaniu na ogólnych zasadach, z uwzględnieniem interesów wszystkich państw.

Kolejne spotkanie państwa odbyły 18 lutego 1992 r. w Ałmatach, gdzie zawarto międzyrządową umowę "O współpracy w zakresie wspólnego zarządzania wykorzystywaniem i ochroną transgranicznych zasobów wodnych", a także porozumienie o utworzeniu Międzypaństwowej Komisji Gospodarki Wodnej Azji Centralnej. Kraje regionu zadeklarowały chęć utrzymania ustalonego w latach 80. XX wieku systemu gospodarki wodnej w dorzeczach Amu-darii Syr-darii oraz przestrzegania ustalonych zasad podziału transgranicznych zasobów wodnych.

Należy zwrócić uwagę, że traktaty i porozumienia zawarte w okresie sowieckim nie odpowiadały interesom krajów górnego biegu rzek. Największy spór między państwami pojawił się w odniesieniu do zużycia wody znajdującej się w zbiornikach retencyjnych na rzece Naryn w Kirgistanie, która w czasach radzieckich umożliwiała nawadnianie terenów Uzbekistanu i Kazachstanu.

Pierwsze symptomy konfliktu pojawiły się w 1993 r., Kiedy Uzbekistan przez długi czas nie dostarczał gazu do Kirgistanu. W odpowiedzi Biszkek dokonał wyładowania zbiornika, w ten sposób zmieniając ustalony harmonogram dostaw. Kirgistan rozpoczął gromadzenie wody

w zbiornikach latem, uwalniając je zimą. Tłumaczył swoje działanie potrzebą produkcji energii elektrycznej w okresie zimowym i jej akumulacji w okresie letnim.

Zmiana polityki Kirgistanu w zakresie gospodarowania zasobami wodnymi została podyktowana m.in. zerwaniem więzi gospodarczych w regionie oraz zwiększeniem cen węglowodorów. W rezultacie Kirgistan, podobnie jak Tadżykistan, stanął w obliczu kryzysu energetycznego, który spowodował jednostronną zmianę sposobu funkcjonowania zbiorników i wykorzystaniem zasobów wodnych wyłącznie we własnym interesie.

Państwa górnego biegu rzek opowiadają się za rozwojem zasobów wodnych, budową hydroelektrowni, widząc w tym możliwość wzmocnienia swojego bezpieczeństwa energetycznego i dodatkowego źródła dochodu. Kraje dolnego biegu latem, czyli w okresie największego zapotrzebowania na wodę, zaczęły odczuwać niedobór, a zimą doświadczały powodzi i zalań urządzeń wodnych.

Państwa Azji Centralnej w kolejnych latach podejmowały próbę uregulowania problemu, zawierając liczne porozumienia, jednakże nie rozwiązały one problemu bezpieczeństwa energetycznego w regionie.

Indywidualne ambicje

Kraje dolnego biegu rzek są zmuszone reagować na politykę swoich sąsiadów. Turkmenistan realizuje projekty mające na celu stworzenie sztucznych zbiorników na pustyni Karakum, które będą połączone z kanałem Amu-daria. Krajowy program "Strategia rozwoju gospodarczego, politycznego i kulturalnego Turkmenistanu na okres do 2020 roku" przewiduje, że łączna przepustowość wszystkich zbiorników wodnych w kraju powinna osiągnąć 11 mld m³ rocznie. Realizacja tak dużego projektu może zaostrzyć problem dostarczania zasobów wodnych sąsiednim państwom Azji Środkowej położonym w dorzeczu rzeki Amu-darii, pogarszając sytuację ekologiczną na obszarach przylegających do Morza Aralskiego.

Uzbekistan zużywa prawie połowę wody potrzebnej w regionie, co jest związane z rozwiniętym sektorem rolnym, w szczególności z uprawą bawełny. W 2008 r. brak zasobów spowodował, że Taszkent podjął decyzję o zmniejszeniu powierzchni pól uprawy bawełny. Uzbekistan ma także problem z degradacją ziem na skutek pogarszającego się stanu sieci

irygacyjnych. W związku z tym wszelkie zmiany w korzystaniu z zasobów wodnych oddziałują na interesy tego państwa.

16 listopada 2018 r. w Tadżykistanie rozpoczęła pracę elektrownia wodna Rogun. EmomaliRachmon, w dniu Prezydenta Tadżykistanu, w uroczystej atmosferze z udziałem dziesiątków tysięcy ludzi oraz w obecności gości z zagranicy, nacisnął symboliczny przycisk, aby uruchomić pierwszy hydrogenerator. Podczas ceremonii prezydent stwierdził: „Ta niezapomniana data zostanie wpisana złotymi literami w najnowszej historii wolnego i niepodległego Tadżykistanu i będzie źródłem dumy dla dzisiejszych i przyszłych pokoleń naszych ludzi”.

To przedsięwzięcie ma niebagatelne znaczenie dla obywateli całego państwa. Mieszkańcy Tadżykistanu od dwóch dziesięcioleci żyją w niedoborze elektryczności. Wiele obszarów życia społecznego, politycznego i ekonomicznego z pewnością ulegnie poprawie - rozwój biznesu, przemysłu, zdolność do tworzenia produkcji, miejsc pracy, a ponadto do eksportu energii elektrycznej za granicę.

Uruchomienie elektrowni w dużej mierze było możliwe dzięki korzystnemu klimatowi politycznemu w regionie.Poprzedni prezydent Uzbekistanu IslomKarimow kategorycznie sprzeciwiał się budowie obiektu, groził nawet wypowiedzeniem wojny. Twierdził on, że w wyniku zbudowania zaporyRogun podaż wody latem, a więc w czasie największego zapotrzebowania, spadnie, zaś zimą zwiększy się, co może powodować powiedzie. Obecny prezydent ShavkatMirziyoyev prezentuje zgoła odmienne podejście do tego problemu - Taszkent jest zainteresowany zwiększeniem dostaw energii elektrycznej z Tadżykistanu.

Przez ponad dwadzieścia lat w krajach dolnego i górnego biegu rzek przechodzą odwrotne procesy. Podczas gdy te pierwsze opracowują programy mające na celu ograniczenie niedoboru zasobów wodnych, to drugie zajmują się planami budowy nowych elektrowni wodnych. Negocjacje polityczne nie przynoszą pozytywnego rezultatu. Tadżykistan i Kirgistan w okresie zimowym zmagają się z permanentnym niedoborem energii elektrycznej, natomiast Kazachstan, Turkmenistan i Uzbekistan cierpią na brak wody, która jest konieczna do zaspokojenia potrzeb rolniczych.

Wnioski i perspektywy

W ciągu dwudziestu siedmiu lat państwa regionu nie były w stanie przezwyciężyć sporów w zakresie wymiany surowców energetycznych, skupiając się wyłącznie na interesach narodowych. W ostatnich latach problemy te narastają. Tadżykistan i Kirgistan nie zwracają uwagi na argumenty pozostałych krajów regionu. Według prognoz, w ciągu 15-20 lat zasoby wodne regionu spadną przynajmniej o jedną trzecią. Zdaniem ONZ do 2040 roku roczny przepływ rzek w Kirgistanie wyniesie 19 km³, podczas gdy w 2006 r. liczba ta wynosiła 55 km³. Ponadto w ciągu najbliższych piętnastu lat zapotrzebowanie na wodę w regionie może zwiększyć się o 40%, co jest związane z dynamicznym wzrostem demograficznym.

Brak wody z pewnością negatywnie wpłynie na rozwój gospodarczy państw Azji Centralnej oraz doprowadzi do pogłębienia pauperyzacji tamtejszych społeczeństw. Jest to niezwykle istotne w związku działającymi w Kotlinie Fergańskiej islamskimi organizacjami terrorystycznymi, zyskującymi na znaczeniu szczególnie w czasach kryzysu gospodarczego.

W celu rozwiązania konfliktu o zasoby wód państwa powinny podjąć decyzję o utworzeniu stałego ponadnarodowego organu, składającego się z przedstawicieli krajów regionu, jak i państw trzecich, zainteresowanych stabilizacją regionu np. Chin oraz Rosji. W ten sposób kraje dążyłyby do opracowania skoordynowanej polityki w zakresie wykorzystania potencjału wodnego i energetycznego, mając na względzie rozwój wszystkich państw. Jednakże będzie to niemożliwe bez przezwyciężenia egoizmów państw i wypracowania kompromisu.

Szymon Wiśniewski


Zobacz także:

Tagi:

Artykuł nie został jeszcze oceniony.

Oceń artykuł:

Komentarze:

Dodaj Komentarz:

 

Reklama

Zareklamuj się u nas: reklama(at)rynekwschodni.pl

Postaw mi kawę na buycoffee.to

Kursy Walut

Kursy średnie (aktualizowane raz dziennie)
(2022-06-30)
UAHhrywna (Ukraina)0,1467
Spadek0%
Kursy średnie (aktualizowane raz w tygodniu)
(2022-06-29)
AMD (100)dram (Armenia)1,0903
Wzrost3.28%
GELlari (Gruzja)1,5139
Spadek-0.66%
MDLlej Mołdawii0,2325
Wzrost0.65%
AZNmanat azerbejdżański2,6199
Wzrost0.36%
KGSsom (Kirgistan)0,0560
Wzrost0.36%
TJSsomoni (Tadżykistan)0,4206
Wzrost0.74%
UZS (100)sum (Uzbekistan)0,0412
Wzrost1.23%
KZT (100)tenge (Kazachstan)0,9556
Spadek-1.95%

Biznes na Wschodzie

 

21.07.2019

 

Otwieranie firmy i prowadzenie działalności w Rosji

Rosja jest krajem otwartym na inwestycje zagraniczne. Dlatego każdy cudzoziemiec może otworzyć i zarejestrować firmę w Rosji. Poniżej przedstawiamy, jakie cechy rosyjskiej gospodarki i ustawodawstwa należy wziąć pod uwagę przy otwieraniu firmy, oraz jakie są jej zalety i ograniczenia.

 
 

 

28.05.2019

 

Otwarcie firmy i prowadzenie działalności gospodarczej na Litwie

Litwa jest jednym z krajów UE o bardzo atrakcyjnych warunkach na rozpoczęcie biznesu. Kraj jest częścią Unii Europejskiej. Sytuacja gospodarcza na Litwie jest ogólnie korzystna, istnieje stabilny rozwój gospodarki rynkowej, Litwini mogą tu znaleźć swoją niszę, istnieją sprzyjające warunki prowadzenia działalności gospodarczej również dla cudzoziemców.

 
 

 

01.05.2018

 

Podatek VAT na Ukrainie

 
 
 
 
 

Opinie

Rosja

06.04.2022

 

Wall Street: sankcje w centrum uwagi

Amerykańskie indeksy tracą na początku dzisiejszej sesji (5.04). Parkiety europejskie również znajdują się pod kreską co jest pokłosiem decyzji Komisji Europejskiej o wprowadzeniu embarga na węgiel z Rosji. Instytucja proponuje takie samo rozwiązanie jeśli chodzi o ropę naftową. DAX traci 0,55 proc., CAC40 1,43 proc. SP500 zabarwił się na czerwono ale jest pod kreską jedynie 0,05 proc. Więcej traci technologiczny Nasdaq: -0,67 proc.

 
 

Turkmenistan

20.02.2022

 

Co Rosja może stracić i zyskać po zmianie władzy w Turkmenistanie

Obroty handlowe między Rosją a Turkmenistanem nie ulegną znaczącym zmianom po odejściu z prezydentury Gurbanguły Berdimuhamedowa - uważają eksperci. Energetyka i rolnictwo to główne obszary współpracy.

 
 
 
 
 
 

Wiedza

Kazachstan

24.02.2019

 

Konflikt o wodę kluczowym problemem bezpieczeństwa energetycznego w Azji Centralnej

Azja Centralna jest regionem o dużym znaczeniu strategicznym. Decyduje o tym zarówno jej korzystne położenie geograficzne, które przez wieki stanowiło ważny element łańcucha transportowego łączącego Chiny z Bliskim Wschodem i Europą, jak również bogactwo zasobów naturalnych, w szczególności zasobów wodnych rzek Amu-darii i Syr-darii, ropy naftowej na terenie Kazachstanu, a także gazu ziemnego w Turkmenistanie. 

 
 

Rosja

29.01.2019

 

Eurazjatycki Bank Rozwoju – narzędzie ekonomicznej integracji na obszarze byłego ZSRR

Jednym z priorytetów polityki prezydenta Władimira Putina po jego dojściu do władzy na początku XXI wieku była odbudowa pozycji i prestiżu międzynarodowego Federacji Rosyjskiej po rozpadzie ZSRR i rządach Borysa Jelcyna. Naturalnym kierunkiem ofensywy międzynarodowej była reintegracja oraz odzyskanie wpływów na obszarach niegdyś wchodzących w skład państwa sowieckiego. Rosyjscy decydenci doskonale zdawali sobie sprawę, że dla powodzenia tej strategii konieczne będzie podjęcie działań nie tylko o charakterze politycznym, ale również ekonomicznym, społecznym czy kulturalnym. 

 
 
 
 
 
 

Zaproszenia

 

18.06.2019

 
XXIX Forum Ekonomiczne w Krynicy

XXIX Forum Ekonomiczne w Krynicy

Jeśli początek września, to Forum Ekonomiczne. Jeśli Forum Ekonomiczne, to Krynica. Od dwudziestu dziewięciu lat to najważniejsze spotkanie politycznych i ekonomicznych elit Europy Środkowo-Wschodniej. W tym roku hasło przewodnie konferencji brzmi – „Europa jutra. Silna, czyli jaka?” 

 
 

 

05.04.2017

 

Dołącz do nas. Zostań redaktorem rynekwschodni.pl

Redakcja specjalistycznych oraz wchodzących na rynek mediów portali: "rynekwschodni.pl" oraz "wrosji.pl" dotyczących szeroko rozumianej tematyki wschodniej ogłasza nabór na różne interesujące stanowiska.
 
 

 

08.12.2016

 

Misje Gospodarcze do Kazachstanu w 2017 roku

Misje Gospodarcze do Kazachstanu w I połowie 2017 roku organizowane przez Polsko-Kazachstańską Izbę Handlowo-Przemysłową.

 
 
 

Po godzinach

Kirgistan

11.06.2022

 
5. FESTIWAL POLSKICH FILMÓW „WISŁA” W KIRGISTANIE

5. FESTIWAL POLSKICH FILMÓW „WISŁA” W KIRGISTANIE

Republikański Dom Kino im. Czingiza Ajtmatowa w Biszkeku w dniach 6-12 czerwca 2022 zaprasza na pokazy filmów w ramach 5. Festiwalu Filmów Polskich „Wisła”.  To świetna okazja, aby zapoznać się z filmowymi nowościami ostatnich dwóch lat, autorstwa zarówno znanych i wielokrotnie nagradzanych reżyserów, jak i utalentowanych, zachwycających swoimi pierwszymi dziełami debiutantów. Wejście na wszystkie pokazy w ramach festiwalu jest bezpłatne!

 
 

Abchazja

30.04.2022

 

Kolejna edycja Festiwalu Filmów Polskich „Wisła” rozpocznie się już w maju

Kolejna edycja Festiwalu Filmów Polskich „Wisła” rozpocznie się już w maju! Tegoroczny sezon rozpoczniemy od Chorwacji. Święto polskiej kinematografii będziemy tam obchodzić aż 11 dni w czterech miastach: w Splicie, Puli, Rijece i Varaždinie, a pokazy filmowe rozpoczniemy w Splicie 20 maja w kinie „ZlatnaVrata”.

 
 

Rosja

22.12.2021

 
Między Mikołajem II a Leninem. Państwowość rosyjska i jej koncepcje w czasie rewolucji lutowej 1917 roku

Między Mikołajem II a Leninem. Państwowość rosyjska i jej koncepcje w czasie rewolucji lutowej 1917 roku

Niniejsza monografia, stanowiąca efekt wielu lat badań autora nad dziejami Rosji, jest pierwszą w Polsce próbą kompleksowego przedstawienia historii państwowości rosyjskiej oraz różnych koncepcji państwa w czasie rewolucji lutowej. Zawiera informacje, fakty oraz interpretacje wydarzeń historycznych, które pozwalają dyskutować o tym, dlaczego w Rosji 1917 roku nie udało się zbudować państwa demokratycznego i konstytucyjnego.

 
 

Rosja

27.10.2021

 
Sputnik startuje 18 listopada

Sputnik startuje 18 listopada

15. Festiwal Filmów Rosyjskich "Sputnik nad Polską" rozpocznie się 18 listopada. Na pokazy zapraszamy do warszawskich kin Luna i Iluzjon.

 
 

Rosja

06.10.2021

 
Weekend z kinem rosyjskim w Grodzisku Mazowieckim

Weekend z kinem rosyjskim w Grodzisku Mazowieckim

8 października startuje „Weekend z Kinem Rosyjskim” w Grodzisku Mazowieckim! Najlepsze tytuły tegorocznej edycji 14. Sputnika pokażemy w Kinie Wolność (ul. Henryka Sienkiewicza 31).

 
 
 

Subskrypcja

Kanał Atom

Subskrybuj nasz kanał

Aby być na bieżąco, subskrybuj nasz kanał Atom.

 

© Copyright by rynekwschodni.pl 2011-2022

Zaloguj